İnç ve Metrik Modül Dönüşümü: DP ile Modül Arasındaki Fark

Dişli dünyasında iki farklı ölçü sistemi yan yana kullanılmaktadır: metrik sistem ve İngiliz/Amerikan inç sistemi. Türkiye ve Avrupa’da metrik sistem hâkim olsa da ithal makine yedek parçaları, Amerika veya İngiltere menşeli ekipmanlar ya da eski tarihli makinelerin dişlileri inç sisteminde olabilir. Bu durumda iki sistem arasında dönüşüm yapmak kaçınılmazdır. Bu yazıda her iki sistemin mantığını ve aralarındaki dönüşüm formüllerini açıklıyoruz.

Metrik Sistem: Modül (m)

Metrik sistemde dişli büyüklüğü modül (m) ile ifade edilir. Modül, bölüm dairesi çapının diş sayısına bölümüdür:

m = d (mm) / z

Modül büyüdükçe dişler büyür. M1 çok küçük ve hassas dişleri, M50 ise büyük sanayi dişlilerini temsil eder.

Hatve (diş adımı) ise: p = π × m (mm)

İnç Sistemi: Diametral Pitch (DP)

İnç sisteminde dişli büyüklüğü Diametral Pitch (DP) ile ifade edilir. DP, diş sayısının bölüm dairesi çapına (inç olarak) bölümüdür:

DP = z / d (inç)

Dikkat: DP ile modül arasındaki en önemli fark, DP büyüdükçe dişler küçülür — modülün tam tersi. DP 4 büyük dişleri, DP 48 ise çok ince dişleri ifade eder.

Karşılaştırma:

Dönüşüm Formülleri

Modülden DP’ye:

DP = 25,4 / m

Örnek: M4 → DP = 25,4 / 4 = 6,35

DP’den Modüle:

m = 25,4 / DP

Örnek: DP 8 → m = 25,4 / 8 = 3,175

Önemli not: Dönüşüm sonucu tam sayı ya da standart modül değeri vermeyebilir. Bu durumda dişlinin tam olarak inç sistemine ait olduğu anlaşılır ve üretimde inç standartlarına göre devam edilmesi gerekir. İnç dişlisini metrik modüle “yuvarlamak” yanlıştır — kavrama yapmaz.

Circular Pitch (CP): Üçüncü Bir Parametre

İnç sisteminde bir başka parametre daha kullanılır: Circular Pitch (CP). CP, bölüm dairesi üzerinde iki komşu dişin aynı noktası arasındaki uzaklıktır — inç cinsinden.

CP = π / DP (inç)

Ya da metrik hatveden: CP (inç) = p (mm) / 25,4

CP ile modül arasındaki dönüşüm: m = CP × 25,4 / π ≈ CP × 8,085

Mevcut Bir Dişlinin Sistemini Nasıl Anlarsınız?

Elinizde teknik çizimi olmayan yabancı bir dişli varsa sistemi belirlemek için şu yöntemleri kullanabilirsiniz:

1. Dış çapı ve diş sayısını ölçün:

• da (mm) ve z biliniyorsa modül = da / (z + 2) hesaplanır
• Sonuç standart metrik modüle uyuyorsa (1, 1.25, 1.5, 2, 2.5, 3, 4, 5…) metrik sistemdedir
• Uyumsuz bir değer çıkıyorsa DP hesabı yapılır: DP = (z + 2) / (da / 25,4)

2. Wk değerini ölçün: Mikrometre ile belirli sayıda diş üzerinden Wk ölçümü yaparak modülü tersine hesaplayabilirsiniz. Wk hesaplama aracımız bu işlemi kolaylaştırır.

3. Makine menşeine bakın: Amerikan, İngiliz veya Japon menşeli makineler (özellikle 1980 öncesi) büyük ihtimalle inç sistemindedir. Alman, İtalyan, Türk ve genel Avrupa menşeli ekipmanlar metrik sistemdedir.

İnç Dişli Üretimi Türkiye’de Mümkün mü?

Evet, mümkündür. İnç sisteminde bir dişli üretmek için DP değerine karşılık gelen özel dişli frezeleri kullanılması gerekir. Bu frezeler “İnç freze” olarak ayrıca temin edilebilir ve standart metrik frezelerden farklıdır.

Nair Dişli Makine olarak inç sistemindeki dişlileri de üretebiliyoruz. Gerekli olan:

• Mevcut dişlinin DP değeri veya örnek parça
• Diş sayısı ve genişlik

Bu bilgilerle bize ulaşmanız yeterlidir.

Japon Sistemleri: CP ve JIS Standardı

Japonya’da JIS standardı kullanılmakla birlikte metrik sisteme benzer bir yapı mevcuttur. Bazı eski Japon tezgâhlarında özel modül değerleriyle karşılaşılabilir; bu değerler ne standart metrik ne de standart DP serisine uymaz. Bu durumda Wk ölçümü ile hassas değerleme yapılması gerekir.

Özet: İki Sistem Arasındaki Temel Farklar

Dönüşüm hesaplamalarınızı online hesaplama araçlarımız ile kolayca yapabilirsiniz. İnç veya metrik sistemde dişli ihtiyacınız için teknik ekibimizle iletişime geçin.

İlgili yazı: Dişli Modülü Nedir? Hatve Hesabı